Zanim smartfony i tablety zawładnęły wolnym czasem dzieci, prawdziwym centrum zabawy było podwórko. Na Śląsku, gdzie całe rodziny mieszkały w gęsto zabudowanych familokach, podwórka pełniły rolę czegoś więcej niż tylko placu zabaw – były miejscem spotkań, wymiany plotek, pierwszych przyjaźni i zabaw wymyślanych na poczekaniu, z niczego. W tym artykule przypominamy śląskie zabawy podwórkowe, które warto dziś pokazać swoim dzieciom – i wyjaśniamy, dlaczego wciąż mają ogromną wartość, mimo upływu dziesięcioleci.
Spis treści
W tradycyjnych śląskich osiedlach robotniczych podwórko między familokami było przestrzenią wspólną dla wielu rodzin. Dzieci z całej ulicy spotykały się tam codziennie po szkole – bez umawiania się, bez telefonów, po prostu wychodziło się na dwór i od razu było wiadomo, kto już czeka do zabawy. To właśnie tam, wśród trzepaków, ławek i skrawków trawy, rodziły się zabawy, które dziś wielu dorosłych wspomina z ogromnym sentymentem.
Warto pokazać dziecku, że zabawa nie zawsze wymagała drogich zabawek czy ekranu – czasem wystarczył kawałek kredy, sznurek albo stara guma recepturka, żeby spędzić na podwórku całe popołudnie.
Jedna z najbardziej rozpoznawalnych zabaw podwórkowych w całej Polsce, w tym oczywiście na śląskich osiedlach. Na chodniku lub asfalcie rysowało się kredą plansze z ponumerowanymi polami, a zadaniem gracza było rzucenie kamyka na odpowiednie pole i przeskakanie całej planszy na jednej nodze, omijając pole z kamykiem. Prosta zabawa, która świetnie rozwija koordynację ruchową i zmysł równowagi – i wciąż można ją odtworzyć z dzieckiem przy pomocy zwykłej kredy.
Zabawa niezwykle popularna zwłaszcza wśród dziewczynek, choć chętnie grali w nią też chłopcy. Długą gumę recepturkę rozciągano między nogami dwóch osób na różnej wysokości, a trzecia osoba musiała wykonać skomplikowaną sekwencję skoków, nie dotykając gumy. Im wyżej była naciągnięta guma, tym trudniejsze stawały się figury – zabawa uczyła cierpliwości, precyzji i sprawności fizycznej.
Prawdziwy klasyk podwórkowego świata. Jedna osoba zamykała oczy i liczyła (często do stu), podczas gdy reszta rozbiegała się i chowała w najlepszych kryjówkach, jakie oferowało podwórko – za szopami, komórkami na węgiel czy między rozwieszonym praniem. Im większe i bardziej pokręcone podwórko, tym lepsza zabawa – a śląskie osiedla robotnicze, pełne zaułków i gospodarczych budynków, doskonale się do tego nadawały.
Zabawa wymagająca współpracy w drużynie i sporej dawki sprytu. Jedna grupa zostawiała na trasie znaki – strzałki narysowane kredą lub patykiem na ziemi – a druga podążała ich śladem, wykonując po drodze różne zadania: liczenie kwiatów na krzewie, zbieranie konkretnej liczby kamyków czy rozwiązywanie prostych zagadek. To zabawa, która uczyła obserwacji, logicznego myślenia i pracy zespołowej.
Uwaga – nie chodzi tu o znaną papierową grę słowną, a o zupełnie inną, ruchową zabawę podwórkową o tej samej nazwie! Na ziemi rysowano duże koło podzielone na tyle części („państw”), ilu było graczy. Każdy po kolei uderzał patykiem o środek koła, wypowiadając rymowankę kończącą się wyzwaniem konkretnej osoby. Wyzwany musiał dobiec do patyka, podczas gdy reszta uciekała jak najdalej – a gdy dotarł na miejsce i krzyknął „stop!”, mierzono, kto zdołał uciec najdalej. Zabawa pełna emocji, biegania i śmiechu.
Prosta, ale niezmiennie uwielbiana przez najmłodszych zabawa. Jedna osoba stała odwrócona plecami do reszty i wołała „raz, dwa, trzy, Baba Jaga patrzy!”, po czym odwracała się gwałtownie. W tym momencie wszyscy musieli zastygnąć w bezruchu – kto się poruszył, odpadał z gry. Zwyciężał ten, kto pierwszy dotarł do „Baby Jagi”, nie dając się złapać na żadnym ruchu.
Klasyczne zabawy zespołowe z piłką, w których gracze próbowali „wybić” przeciwników z gry, trafiając ich piłką. Wymagały sporo miejsca, refleksu i celności – dlatego świetnie sprawdzały się na większych, otwartych podwórkach i boiskach osiedlowych.
Prosta, a jednocześnie niezwykle wszechstronna zabawa – można było skakać samodzielnie, w parach, a nawet całymi grupami, gdy dwie osoby kręciły długą skakanką, a reszta wskakiwała do środka w rytm wyliczanki. Skakanka rozwijała wytrzymałość, koordynację i poczucie rytmu.
Współczesne dzieci mają dostęp do znacznie bardziej rozbudowanych form rozrywki niż ich rodzice czy dziadkowie – ale wcale nie oznacza to, że stare, proste zabawy straciły na wartości. Wręcz przeciwnie:
Nie trzeba czekać na specjalną okazję, żeby przypomnieć dziecku te zabawy. Wystarczy:
Warto pamiętać, że to właśnie na podwórkach przy familokach – tuż obok gołębników i przydomowych chlewików – toczyło się prawdziwe, codzienne życie śląskich dzieci. Zabawy takie jak klasy, chowany czy skakanka towarzyszyły pokoleniom dorastającym w cieniu kopalnianych wież wyciągowych, budując wspomnienia równie trwałe, co same tradycje regionalne. Przypominanie ich dziś to nie tylko powrót do korzeni, ale też prosty, darmowy sposób na wspólny czas z dzieckiem.
Śląskie podwórka przy familokach były kiedyś tętniącym życiem centrum dziecięcego świata – miejscem, gdzie rodziły się przyjaźnie, rywalizacja i niezliczone godziny zabawy bez pomocy jakiegokolwiek sprzętu elektronicznego. Gra w klasy, guma, chowany czy podchody to zabawy, które nic nie straciły ze swojej wartości – rozwijają ruch, wyobraźnię i relacje społeczne równie dobrze dziś, jak kilkadziesiąt lat temu.
Jeśli szukacie więcej inspiracji na wspólny, aktywny czas z dzieckiem w śląskim klimacie, zajrzyjcie na kanał Bajtel Nuta – nasze piosenki świetnie sprawdzają się jako podkład do zabaw ruchowych i tanecznych na świeżym powietrzu. A w naszym sklepie znajdziecie też maskotki i ubranka, które umilą każde podwórkowe popołudnie.
Jaką zabawę podwórkową pamiętacie najlepiej ze swojego dzieciństwa? Podzielcie się w komentarzu – może razem przypomnimy sobie jeszcze więcej zapomnianych gier!
